Το Βυζάντιο στη Δύση, το κρασί και η Φλωρεντία

09-02-2015
Το Βυζάντιο στη Δύση, το κρασί και η Φλωρεντία
By:
Δήμητρα Ποτσίκα Licensed tour guide/Wine Guide, WSET Level 3

«Άριστα»… Το περιμένατε να ονομάζεται έτσι μια σπεσιαλιτέ της Φλωρεντίας; Κι όμως, το καρέ χοιρινού στο φούρνο με αρώματα από δενδρολίβανο, σκόρδο και πιπέρι κομμένο σε φέτες, μάλλον ονομάστηκε έτσι από τα σχόλια των Βυζαντινών στα ελληνικά όταν το έτρωγαν κι επαναλάμβαναν: “Άριστα, άριστα”. Δηλαδή, τέλεια!

“Vin Santo”… Ακόμη και το Vin Santo της Φλωρεντίας, ένα γλυκό κρασί από λιαστά ή και αεριστά σταφύλια πάνω σε άχυρο, κεχριμπαρένιου χρώματος, πήρε το όνομά του, κατά μια εκδοχή, από τους Βυζαντινούς που το αποκαλούσαν «ξανθό». Τους θύμιζε τον ξανθό οίνο, από τα Άβδηρα της Θράκης που ήταν τα βυζαντινά χρόνια τόσο γνωστό όσο το Μπορντώ σήμερα. Οι Ιταλοί μπορούσαν να το προφέρουν μόνο ως ξάντο ή σάντο. Σήμερα σε αυτό το γλυκό κρασί βουτάνε και τα τοπικά μπισκότα με αμύγδαλο, τα καντουτσίνι.

Αλλά πότε πήγαν οι Βυζαντινοί στη Φλωρεντία; Σε μια δύσκολη εποχή, λίγο πριν το τέλος της Βυζαντινής αυτοκρατορίας για να ζητήσουν βοήθεια εναντίον της τουρκικής απειλής. Για να λάβουν βοήθεια όμως έπρεπε να κάνουν προσπάθεια να ενωθούν με την Παπική Εκκλησία.

Για αυτό συγκλήθηκε η Σύνοδος της Φερράρας το 1438 που ολοκληρώθηκε στη Φλωρεντία το 1439. Στη σύνοδο κατέφτασαν περίπου 700 κληρικοί, λόγιοι και μελετητές, μαζί με τον αυτοκράτορα και τον πατριάρχη σε μια πραγματικά κοσμοϊστορική σύναξη. Δεν πήγαν όμως με άδεια χέρια. Έφεραν μαζί τους πολύτιμα χειρόγραφα σε διαφορετικές γλώσσες των Ορθοδόξων, πολλά από τα οποία σώζονται μέχρι σήμερα.

Ο βυζαντινός αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ Παλαιολόγος μαζί με την πολυτελέστατη συνοδεία του, έκανε τέτοια εντύπωση που τον ζωγράφισαν στην τότε κατοικία των Μεδίκων.

Θα ήταν μια εξαιρετική ιδέα να επισκεφτείτε το Palazzo Medici-Riccardi, στο μικρό παρεκκλήσι για να δείτε πώς τον ζωγράφισαν οι ευγενείς ως έναν από τους τρεις μάγους σε τοιχογραφία του 1459/60 ενώ ο απλός λαός τον ‘έπαιζε’ στα λαϊκά δρώμενα στις πλατείες και στους δρόμους.

Στον άλλο τοίχο θα δείτε μια ομάδα λόγιων, Βυζαντινών και Λατίνων.

Αυτοί “φταίνε” για όλα!!!

Πολλοί βυζαντινοί λόγιοι πριν και μετά από αυτή τη Σύνοδο δίδαξαν τους ευγενείς των ιταλικών πόλεων Ελληνικά, φιλοσοφία, μαθηματικά. Οι μαθητές του Χρυσολωρά (ο ίδιος αποθεώθηκε στη Δύση) στα Ελληνικά ήταν οι πρώτοι ουμανιστές που έκαναν και τις πρώτες μεταφράσεις αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, ποιητών και ιστορικών. Ο Γεώργιος Πλήθων επηρέασε πολύ με τη διδασκαλία του για τον Πλάτωνα. Οι μεγαλύτερες βιβλιοθήκες της εποχής ιδρύθηκαν από το Βησσαρίωνα. Οι, Χαλκοκονδύλης, Μάρκος Μουσούρος και Αργυρόπουλος δίδαξαν τον Τόμας Λίνικερ, τον Έρασμο και τον Ρόιχλιν αντίστοιχα, γιατί και η Βόρεια Ευρώπη κατέβαινε στην Ιταλία για να διδαχθεί ελληνικά. Ο Ιωάννης Λάσκαρης μάλιστα,  έφτασε από τη Φλωρεντία μέχρι τη Γαλλία μεταφέροντας κι εκεί την Αναγέννηση.

Κι όλο αυτό το κοσμογονικό κύμα των «βυζαντινών δώρων» το ανακαλύπτεις στα μνημεία της Φλωρεντίας.

Σας προτρέπω λοιπόν να:  

Μπείτε στη Σάντα Μαρία ντελ Φιόρε όπου έγινε η Σύνοδος και μίλησε ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός.

Επισκεφτείτε το Παλάτσο Βέκιο, την κατοικία του Κόζιμου των Μεδίκων, μαθητή του Ρόσι, μαθητή του Χρυσολωρά.

Αναζητήστε το Παλάτσο Στρότσι, του μαικήνα των γραμμάτων και του Χρυσολωρά.

Στο Ουφφίτσι ψάξτε για τα ονόματα των μεγάλων ουμανιστών που φοίτησαν δίπλα στους βυζαντινούς και είναι γραμμένα στα ζωγραφισμένα ταβάνια.

Στη Σάντα Μαρία Νοβέλλα αναζητήστε τον τάφο του πατριάχη Ιωσήφ που πέθανε κατά την Σύνοδο και θάφτηκε εκεί.

Μην ξεχάσετε το αρχαιολογικό μουσείο με αντιπροσωπευτική ελληνική συλλογή με μοναδικά ελληνικά κομμάτια τέχνης, όπως το αγγείο Φρανσουά αλλά και την ετρούσκικη συλλογή.

Αξίζει να δει κανείς το νέο οινοποιείο του Αντινόρι στο Μπαρτζίνο, στο Κιάντι. Ανασκάφθηκε ολόκληρος λόφος για να χτιστεί σε βάθος, καλύφθηκε πάλι και ξαναφυτεύτηκε.

Το μικρό οινοποιείο Καστελλάρε στην Καστελλίνα αξίζει επίσης τον κόπο μιας επίσκεψης.

Τέλος, αν πραγματικά σας ενδιαφέρει να μάθετε τι κληροδότησε το Βυζάντιο στη Φλωρεντία, στην Ευρώπη, πάρτε μαζί σας κι ένα καλό βιβλίο πάνω σε αυτό το θέμα. Το: «Σαλπάροντας από το Βυζάντιο» του Κόλιν Γουέλς διαθέτει τέτοιο πλούτο πληροφοριών και επιπλέον  θα σας χρησιμεύσει και στα ταξίδια σας στον αραβικό κόσμο.